Alle berichten van Redactie

Joop van den Berg – Geduldig papier

Joop van den Berg Geduldig papier recensie en informatie boek over formeren in stad en land. Op 27 februari 2025 verschijnt bij Uitgeverij Prometheus het boek van J.Th.J. van den Berg, emeritus hoogleraar politicologie en voormalige lid van de Eerste Kamer namens de PvdA, over het formatieproces in Nederland. Hier lees je informatie over de inhoud van het boek, de auteur en over de uitgave.

Joop van den Berg Geduldig papier recensies

Als er in de media een boekbespreking, review of recensie verschijnt van Geduldig papier, Formeren in stad en land, geschreven door Joop van den Berg, dan besteden we er op deze pagina aandacht aan.

Joop van den Berg Geduldig papier

Geduldig papier

Formeren in stad en land

  • Auteur: Joop van den Berg (Nederland)
  • Soort boek: Nederlandse politiek
  • Uitgever: Prometheus
  • Verschijnt: 27 februari 2026
  • Omvang: 128 pagina’s
  • Uitgave: paperback
  • Prijs: € 17,50
  • Bestelmogelijkheden boek >

Flaptekst van het boek van Joop van den Berg over formeren in Nederland

Kabinetsformaties in Nederland kennen al driekwart eeuw doorslaggevend belang toe aan het regeerakkoord, een eigen ‘bijbel’. Partijen in het gemeentebestuur maakten het zichzelf niet zo moeilijk; daar ging het bij de collegevorming hoofdzakelijk om persoonlijk vertrouwen. Maar inmiddels is dat vooral in de grotere steden niet meer voldoende.

De vorming van colleges van burgemeester en wethouders begint steeds meer te lijken op de nationale kabinetsformatie, met uitvoerige collegeakkoorden en langdurige onderhandelingen die eraan voorafgaan.

Lokaal noch nationaal formeert men nog zonder verkenners, informateurs en formateurs. Geduldig papier is bij uitstek het houvast geworden voor de Nederlandse politicus, in staat én in stad. Maar helpt dat ook het openbaar bestuur stabiel en effectief te maken?

De auteur heeft zich een carrière lang zowel wetenschappelijk als praktisch met dit kenmerkende verschijnsel van de Nederlandse politiek beziggehouden en weet als geen ander wat zich afspeelt in deze formerende fase.

J.Th.J. (Joop) van den Berg is geboren op 2 april 1941 in Maastricht. Hij is emeritus hoogleraar aan de universiteiten van Leiden en Maastricht, oud-hoofddirecteur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en oud-lid van de Eerste Kamer. Hij is fellow van het Montesquieu Instituut. Hij begon zijn loopbaan in de dagbladjournalistiek en is columnist voor de website Parlement.com. Hij is tevens coauteur van het tweedelige standaardwerk over de parlementaire geschiedenis van Nederland en van Humeurig volk, verkrampte politiek en hoe het anders kan.

Bijpassende boeken

Sylvain Tesson – Met de feeën

Sylvain Tesson Met de feeën recensie en informatie boek over een tocht per zeilschip door de Keltische zeeën. Op 27 november 2025 verschijnt bij Uitgeverij De Arbeiderspers de Nederlandse vertaling van Avec les fées het nieuwe reisboek van de Franse schrijver Sylvain Tesson. Hier lees je informatie over de inhoud van het boek, de auteur en over de uitgave.

Sylvain Tesson Met de feeën recensie

Als er in de media een boekbespreking, recensie of review verschijnt van Met de feeën, Per zeilschip door de Keltische zeeën, geschreven door Sylvain Tesson, dan besteden we er op deze pagina aandacht aan.

Sylvain Tesson Met de feeën

Met de feeën

Per zeilschip door de Keltische zeeën

  • Auteur: Sylvain Tesson (Frankrijk)
  • Soort boek: reisverhalen
  • Origineel: Avec les fées (2024)
  • Nederlandse vertaling: Roland Fagel
  • Uitgever: De Arbeiderspers
  • Verschijnt: 27 november 2025
  • Omvang: 172 pagina’s
  • Uitgave: paperback / ebook
  • Prijs: € 21,99
  • Boek bestellen bij: Boekenwereld / Bol / Libris

Flaptekst boek van Sylvain Tesson over een zeiltocht over Keltische zeeën

In Met de feeën maakt Sylvain Tesson een zeiltocht langs de Atlantische kusten. Zijn avontuur voert hem van de Golf van Biskaje naar Bretagne, door de Ierse zee tot aan de Shetlandeilanden. In een soort graaltocht langs de randen van de Keltische wereld ondergaat hij de natuur en beschrijft kustlijnen, golven, rotsen en luchten zoals alleen hij dat kan. Maar sprookjesachtig wordt het nooit: ‘Het woord fee beduidt iets anders. Het is een kwaliteit van de werkelijkheid die zich openbaart door de manier waarop de blik wordt gericht. Een manier om de wereld te begrijpen en het wonder erin te vinden.’

Sylvain Tesson is geboren op 26 april 1972 in Parijs. Hijs is een van de meest gelezen en spraakmakende Franse auteurs. Tot zijn
omvangrijke oeuvre behoren Zes maanden in de Siberische wouden, De sneeuwpanter (Prix Renaudot 2019, verfilmd in 2021), Ongebaande paden (verfilmd in 2023 met o.a. Jean Dujardin) en Wit (2022).

Bijpassende boeken

Franz Kafka – Een kooi ging eens een vogel zoeken

Franz Kafka Een kooi ging eens een vogel zoeken recensie en informatie boek met aforismen van de Praagse schrijver. Op 27 november 2025 verschijnt bij Uitgeverij Koppernik het boek met aforismen van Franz Kafka, de Tsjechische schrijver. Hier lees je informatie over de inhoud van het boek, de auteur en over de uitgave.

Franz Kafka Een kooi ging eens een vogel zoeken recensie

Als er in de media een boekbespreking, review of recensie verschijnt van Een kooi ging eens een vogel zoeken, het boek met aforismen van Franz Kafka, dan besteden we er op deze pagina aandacht aan.

Franz Kafka Een kooi ging eens een vogel zoeken

Een kooi ging eens een vogel zoeken

  • Auteur: Franz Kafka (Tsjechië)
  • Soort boek: aforismen
  • Origineel: Die Zürauer Aphorismen 
  • Nederlandse vertaling: Martin de Haan
  • Uitgever: Koppernik
  • Verschijn: 27 november 2025
  • Omvang: 120 pagina’s
  • Uitgave: paperback
  • Prijs: € 17,50
  • Boek bestellen bij: Boekenwereld / Bol / Libris

Flaptekst boek met Franz Kafka aforismen

In augustus 1917 kreeg Franz Kafka, als schrijver toen nog volstrekt onbekend, zijn eerste grote tbc-aanval. Om te herstellen verbleef hij acht maanden lang op de boerderij van zijn lievelingszus Ottla in het Boheemse dorp Zürau. In die idyllische omgeving schreef hij twee schriften vol met losse filosofische en religieuze gedachten, waaruit hij later zelf een selectie maakte.

Een kooi ging eens een vogel zoeken, vers vertaald door meestervertaler Martin de Haan, toont Kafka op zijn krachtigst en raadselachtigst, en biedt de lezer een juist in deze tijd noodzakelijke blik in de afgrond van de menselijke conditie.

Bijpassende boeken

Ihsan Oktay Anar – Atlas van in nevelen gehulde continenten

Ihsan Oktay Anar Atlas van in nevelen gehulde continenten recensie en informatie historische roman uit 1995 van de uit Turkije afkomstige schrijver. Op 27 november 2025 verschijnt bij Uitgeverij De Arbeiderspers de Nederlandse vertaling van Puslu Kıtalar Atlası, de roman van de Turkse schrijver Ihsan Oktay Anar. Hier lees je informatie over de inhoud van het boek, de auteur en over de uitgave.

Ihsan Oktay Anar Atlas van in nevelen gehulde continenten recensie

  • “Dit boek was meteen een van mijn lievelingsboeken en
    ik nam me voor het ooit te vertalen.” (Veronica Divendal,
    vertaalster)

Ihsan Oktay Anar Atlas van in nevelen gehulde continenten

Atlas van in nevelen gehulde continenten

  • Auteur: Ihsan Oktay Anar (Turkije)
  • Soort boek: Turkse historische roman
  • Origineel: Puslu Kıtalar Atlası (1995)
  • Nederlandse vertaling: Veronica Divendal
  • Uitgever: De Arbeiderspers
  • Verschijnt: 27 november 2025
  • Omvang: 304 pagina’s
  • Uitgave: gebonden boek
  • Prijs: € 25,99
  • Boek bestellen bij: Boekenwereld / Bol / Libris

Flaptekst van de historische roman van Ihsan Oktay Anar

In zeventiende-eeuws Istanbul – ook toen een labyrint en een smeltkroes van culturen – schept een blinde man, Lange Ihsan, in zijn dromen een atlas van nieuwe werelden. Ik droom dus ik ben, is zijn versie van Descartes’ contemporaine zijnsvraag. Zijn tijdgenoten bezeilen de zeeën voor handel en piraterij en brengen zo de échte wereld in kaart. Zoon Bünyamin trekt vanuit Galata die wereld in met zijn vaders atlas. Tezelfdertijd is de alchemist Ebrehe (hoofd Geheime Dienst onder de Sultan) op zoek naar het eeuwige leven, om het Laatste Oordeel te ontlopen dat hij vreest vanwege zijn seksuele geaardheid.

Ihsan Oktay Anar is geboren in 1960 in Yozgat, Turkije.  Hij is schrijver, vertaler, historicus en filosoof. Tot dusver publiceerde tot
acht romans. Atlas van in nevelen gehulde continenten uit 1995 is zijn debuut en heeft de status verworven van een moderne klassieker in de Turkse literatuur.

Bijpassende boeken en informatie

Francesca Albanese – Wanneer de wereld slaapt

Francesca Albanese Wanneer de wereld slaapt recensie en informatie boek met verhalen, woorden en wonden uit Palestina. Op 27 november 2025 verschijnt bij Uitgeverij Atlas Contact de Nederlandse vertaling van Quando il mondo dorme, geschreven door Francesca Albanese, de Speciaal VN-Rapporteur voor de mensenrechten in de Palestijnse gebieden. Hier lees je informatie over de inhoud van het boek, de auteur en over de uitgave.

Francesca Albanese Wanneer de wereld slaapt recensie

Als er in de media een boekbespreking, review of recensie verschijnt van Als de wereld slaapt, verhalen, woorden en wonden uit Palestina, geschreven door Francesca Albanese, dan besteden we er op deze pagina aandacht aan.

Francesca Albanese Wanneer de wereld slaapt

Wanneer de wereld slaapt

Verhalen, woorden en wonden uit Palestina

  • Auteur: Francesca Albanese (Italië)
  • Soort boek: verhalen uit Palestijnse gebieden
  • Origineel: Quando il mondo dorme (2025)
  • Nederlandse vertaling: Manon Smits, Pieter van der Drift
  • Uitgever: Atlas Contact
  • Verschijnt: 27 november 2025
  • Omvang: 256 pagina’s
  • Uitgave: paperback
  • Prijs: € 23,99
  • Boek bestellen bij: Boekenwereld / Bol / Libris

Flaptekst van het boek van Francesca Albanese over Palestina

Een absoluut noodzakelijk pleidooi van de onverschrokken VN-rapporteur. Aan de hand van 10 diepmenselijke verhalen toont Albanese het aangrijpende lot van de Palestijnen.

Hoe is het mogelijk dat de waarheid leugen is geworden en de leugen waarheid?’ In Wanneer de wereld slaapt biedt Francesca Albanese, speciaal VN-rapporteur, een indringend en persoonlijk beeld van Palestina. Aan de hand van tien portretten – van kinderen zonder thuis tot oorlogschirurgen – brengt ze de systematische onderdrukking en de actuele genocide in Gaza helder in kaart. Met deze diepmenselijke verhalen toont ze de ontluisterende realiteit, maar ook de onvoorstelbare veerkracht van een volk dat beroofd is van zijn thuis, stem en toekomst.

Onverschrokken stelt Albanese vragen die soms te ingewikkeld zijn om te beantwoorden. Maar als één ding duidelijk wordt in dit boek, is het wel dat de wereld zich niet langer aan deze vragen kan onttrekken.

Francesca Albanese is geboren op 30 maart 1977 in Ariano Irpino, Italië. is Speciaal Rapporteur voor de mensenrechten in de Palestijnse gebieden namens de VN. In haar rapporten en uitspraken is ze zeer kritisch op de rol van Israël en de westerse bondgenoten. Wereldwijd is ze een van de belangrijkste pleitbezorgers van gerechtigheid voor het Palestijnse volk.

Bijpassende boeken en informatie

Kim van der Weij – Politieagent Kim

Kim van der Weij Politieagent Kim recensie en informatie over het kinderboek over het echte leven van een agent. Op 27 november 2025 verschijnt bij Uitgeverij Volt het kinderboek van politieagent Kim van der Weij die bekend is van de sociale media. Hier lees je informatie over de inhoud van het boek, de auteur en over de uitgave.

Kim van der Weij Politieagent Kim recensie

Als er in de media een boekbespreking, review of recensie verschijnt van Politieagent Kim, Het echte leven van een agent, geschreven door Kim van der Weij, dan besteden we er op deze pagina aandacht aan.

Kim van der Weij Politieagent Kim

Politieagent Kim

Het echte leven van een agent

  • Auteur: Kim van der Weij (Nederland)
  • Soort boek: kinderboek over de politie
  • Uitgever: Uitgeverij Volt
  • Verschijnt: 27 november 2025
  • Omvang: 136 pagina’s
  • Uitgave: gebonden boek
  • Prijs: € 17,99
  • Boek bestellen bij: Boekenwereld / Bol / Libris

Flaptekst van het boek van politieagent Kim

Wat maakt een politieagent allemaal mee?

Op social media krijgt jeugdagent Kim veel van dit soort vragen. Werken bij de politie is zeker niet altijd makkelijk. Soms zie je als agent dingen gebeuren die best heftig zijn. Maar er zijn ook momenten die je kippenvel geven van trots.

In dit boek geeft agent Kim van der Weij een uniek kijkje achter de schermen bij de politie. Je komt erachter waarom en hoe ze politieagent is geworden. Natuurlijk vertelt ze over de spannende momenten, maar ook hoe ze dagelijks mensen helpt. Geen verzonnen verhalen zoals op televisie, maar het échte politiewerk.

Kim van der Weij is werkzaam als brigadier binnen de Politie eenheid Amsterdam. Bovendien is ze actief op social media om te laten zien wat haar werk inhoudt.

Bijpassende boeken

Walther Schoonenberg – Amsterdam, bijna gesloopt

Walther Schoonenberg Amsterdam, bijna gesloopt recensie en informatie boek met het verhaal van de wederopbouw van de binnenstad. Op 27 februari 2026 verschijnt bij Uitgeverij Prometheus het boek van architectuurhistoricus Walther Schoonenberg met het verhaal van de miraculeuze redding en opmerkelijke wederopbouw van de Amsterdamse binnenstad. Hier lees je informatie over de inhoud van het boek, de auteur en over de uitgave.

Walther Schoonenberg Amsterdam, bijna gesloopt recensies

Als er in de media een boekbespreking, review of recensie verschijnt van Amsterdam, bijna gesloopt, Het verhaal van de wederopbouw van de binnenstad, geschreven door Walther Schoonenberg, dan besteden we er op deze pagina aandacht aan.

Walther Schoonenberg Amsterdam, bijna gesloopt

Amsterdam, bijna gesloopt

Het verhaal van de wederopbouw van de binnenstad

  • Auteur: Walther Schoonenberg (Nederland)
  • Soortboek: Amsterdamse geschiedenis, architectuurboek
  • Uitgever: Prometheus
  • Verschijnt: 27 februari 2026
  • Omvang: 320 pagina’s
  • Uitgave: paperback
  • Prijs; € 27,50
  • Bestelmogelijkheden boek >

Flaptekst boek over de wederopbouw van de Amsterdamse binnenstad

Wie door het centrum van Amsterdam loopt, kan zich geen voorstelling maken van hoe de stad er een halve eeuw geleden bij lag. Verkrotte huizen, vaak in stutten, gaten in de gevelwand en panden waarvan alleen de onderste verdieping nog overeind stond bepaalden het beeld. Bijna niemand wilde nog in de binnenstad wonen. De gemeente maakte voor verschillende wijken grootschalige afbraakplannen en veel bewoners trokken weg naar de nieuwbouwwijken of randgemeenten buiten Amsterdam.

Amsterdam, bijna gesloopt vertelt het verhaal van de miraculeuze redding en opmerkelijke wederopbouw van de Amsterdamse binnenstad. Bewoners begonnen zich steeds meer te verzetten. Provo’s, actievoerders in de buurten en monumentenzorgers sloten een verbond en wisten met hun acties de gemeentelijke plannen 180 graden om te buigen. Mede aan de hand van bijzonder beeldmateriaal, zoals kaarten en foto’s van stadsgezichten vóór en na restauratie, is dit in beeld gebracht. Uiteindelijk werd de binnenstad zelfs een van de meest gewilde woonlocaties in ons land.

Walther Schoonenberg is in 1957 geboren in Amsterdam. Hij studeerde kunst- en architectuurgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft veel artikelen geschreven over Amsterdam en zijn monumenten en is al meer dan een kwarteeuw verbonden aan de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad (VVAB). Daarnaast heeft hij zich actief ingezet voor het behoud van belangrijke monumenten in de hoofdstad.

Bijpassende boeken

Wim Beukenkamp – Het sein staat op rood

Wim Beukenkamp Het sein staat op rood recensie en informatie boek over ongevallen en incidenten op het Nederlandse spoor 1993-2025. Op 27 november 2025 verschijnt bij Uitgeverij De Alk het nieuwe boek van Wim Beukenkamp het boek over treinongevallen in Nederland. Hier lees je informatie over de inhoud van het boek, de auteur en over de uitgave.

Wim Beukenkamp Het sein staat op rood recensies

Als er in de media een boekbespreking, review of recensie verschijnt van Het sein staat op rood, Ongevallen en incidenten op het Nederlandse spoor 1993-2025, het boek geschreven door Wim Beukenkamp, dan besteden we er op deze pagina aandacht aan.

Wim Beukenkamp Het sein staat op rood

Het sein staat op rood

Ongevallen en incidenten op het Nederlandse spoor 1993-2025

  • Auteur: Wim Beukenkamp (Nederland)
  • Soort boek: spoorwegboek
  • Uitgever: Uitgeverij De Alk
  • Verschijnt: 27 november 2025
  • Omvang: 144 pagina’s
  • Uitgave: gebonden boek
  • Prijs: € 33,90
  • Boek bestellen bij: Boekenwereld / Bol / Libris

Flaptekst van het boek van Wim Beukenkamp over treinongevallen

Het Nederlandse spoor is een van de veiligste ter wereld. Toch gaat soms mis, heel erg mis, onbedoeld en onverwacht, met veel schade en af en toe zelfs met trieste gevolgen. In dit boek neemt oud-inspecteur rail Dr. ir. Wim Beukenkamp u mee door 33 jaar geschiedenis van ernstige incidenten en ongevallen op het Nederlandse spoor. Enkele hebben de publiciteit gehaald, maar de meeste voorvallen zijn buiten de schijnwerpers gebleven, tot nu.

Het boek is onderverdeeld in verschillende hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk gaat over seinen en beveiliging op het Nederlands spoor. Hoofdstuk 2 over de ontwikkeling van de spoorwegen vanaf 1993. Hierna volgen in de hoofdstukken 3 t/m 7 de verschillende ongevallen, onderverdeeld in ongevallen op overwegen, treinbotsingen en overige treinincidenten, ontsporingen, stootjukaanrijdingen en problemen in de infrastructuur. Verder is er een hoofdstuk gewijd aan spoorwegveiligheid anno 2015 en wat we van de voorvallen kunnen leren. Met de nabeschouwing en de geraadpleegde bronnen en bijlagen eindigt het boek.

Bijpassende boeken

Nick Aitchison – Scotland’s Stone of Destiny

Nick Aitchison Scotland’s Stone of Destiny review, recensie en informatie boek over de steen waarop van de 9e tot de 13e eeuw alle Schotse koningen werden gekroond. Op 27 november 2025 verschijnt bij The History Press het boek van Nick Aitchinson over het beroemdste symbool van zowel de Schotse nationaliteit als de Britse monarchie, Stone of Destiny ook wel Stone of Scone genoemd. Een Nederlandse vertaling van het boek is niet verkrijgbaar.

Nick Aitchison Scotland’s Stone of Destiny review en recensie

Als er in de media een boekbespreking, recensie of review verschijnt van Scotland’s Stone of Destiny, het boek van de Schotse historicus Nick Aitchison, dan besteden we er op deze pagina aandacht aan.

Nick Aitchison Scotland's Stone of Destiny

Scotland’s Stone of Destiny

  • Auteur: Nick Aitchison (Schotland)
  • Soort boek: Schotse geschiedenis
  • Taal: Engels
  • Uitgever: The History Press
  • Verschijnt: 27 november 2025
  • Uitgave: paperback
  • Prijs: £ 14,99
  • Boek bestellen bij: Amazon / Bol / Libris

Flaptekst van het boek over de geschiedenis van The Stone of Destiny

Scotland’s ‘Stone of Destiny’ is the most famous symbol of both Scottish nationhood and the British monarchy.

Nick Aitchison has produced the first fully researched and illustrated study of its history, mythology and cultural significance. Having first traced the origin, evolution and function of myths surrounding the Stone and the ancient prophecy that gives the Stone its name, he examines the stone itself and for the first time reveals the Stone’s original function and the origins of its symbolic sanctity.

The Stone’s historic contexts and its role in royal inauguration and coronation rituals are also discussed, including an analysis of the rich symbolism surrounding the Stone and its changing nature over time. The book concludes with a discussion of the Stone’s symbolic significance with the creation of the Scottish parliament.

Nick Aitchison took his degree (in Archaeology and Scottish History) at the University of Glasgow, where he also gained his PhD. His research interests focus on kingship and royal and religious centres in early medieval Scotland. His previous publications include Forteviot: a Pictish and Scottish Royal Centre and the critically-acclaimed Macbeth: Man and Myth. Dr Aitchison is currently conducting research on early medieval Scone, its environs and associated royal centres.

Bijpassende boeken en informatie

Jenny Erpenbeck – Tussen heden en morgen

Jenny Erpenbeck Tussen heden en morgen recensie en informatie over de inhoud van de roman de Duitse schrijfster. Op 25 september 2025 verschijnt bij Uitgeverij De Geus de Nederlandse vertaling van Aller Tage Abend de roman uit 2012 van de uit Duitsland afkomstige schrijfster Jenny Erpenbeck. Hier lees je informatie over de inhoud van het boek, de auteur en over de uitgave.

Jenny Erpenbeck Tussen heden en morgen recensie van Tim Donker

Het begint ermee dat een baby sterft.

Een baby gaat dood, en alles begint.

Het is waar het uiteenvallen begint.

Een man die tot voor kort vader was, neemt de boot naar Amerika.
Een vrouw die tot voor kort moeder was, ziet geen andere oplossing dan haar lichaam te verkopen.
Een moeder die tot voor kort oma was, blijft alleen achter.
Een opa en een oma die tot voor kort overgrootouders waren, gaan dood.

Een baby gaat dood en een familie valt uiteen. Dat is hoe dingen gaan.

Tenzij de dingen anders gaan. De dingen hadden altijd anders kunnen gaan, immers. Misschien had de baby gered kunnen worden met een handvol sneeuw, misschien had de moeder de tegenwoordigheid van geest gehad daaraan te denken, misschien was het kind blijven leven, misschien had de familie helemaal niet uiteen hoeven vallen.

Het had gekund.

Dan werd de baby een meisje, en oudste zus, want waarom zou er geen twede meisje gekomen zijn, dan zou de vader misschien zijn overgeplaatst naar Wenen, het had allemaal gekund, een jong gezin in Wenen, het meisje zou zijn opgegroeid tot puber, tegen een achtergrond van oorlog en armoede en ellende, en dan nog de kloterij waar elke puber in elk tijdsgewricht tegenaan loopt, misschien zou het teveel zijn, misschien zou ze, terugkomend van haar oma, inmiddels ook in Wenen, gevlucht vanwege de oorlog, haar Joodse oma, de oma die ze van haar moeder nooit mocht zien, de oma die ze wilde leren kennen, de oma die op die cruciale dag niet thuis was, zodat het meisje, het jonge arme kwetsbare droevige verloren pubermeisje onverrichte zake terugkeerde in de stad en een al even verdrietige jongeman tegen het lijf liep, een jongeman met een Mauser en zonder een reden om te blijven leven, misschien zou een overeenkomst gesloten worden, noemt het een suïcidepact, en de baby zou als veertienjarig meisje alsnog sterven.

Tenzij de dingen anders gingen. Want dingen kunnen anders gaan.

Misschien was de oma wel thuis geweest, en was het meisje bij haar oma op bezoek gegaan, en niet in de buurt gekomen van een treurige jongeman met een Mauser op zak. Misschien zou het niet gevroren hebben die dag zodat de gladheid het meisje niet genoopt had een andere route te volgen dan gewoonlijk. Misschien had de vader van de jongeman de la waarin hij zijn Mauser bewaarde naar behoren afgesloten. Misschien was de jongeman niet gedumpt geweest door zijn vriendin en was alles goed geweest voor hem.

Het had gekund.

Dan werd het meisje een vrouw die, misschien, toetrad tot de Communistische Partij van Oostenrijk, en via Praag naar Moskou emigreerde, en daar een grotere of kleinere rol speelde in de Partij, maar het is de dertiger jaren, het is de tijd van Stalin, overal verdachtmakingen, alles altijd onder druk, iedereen altijd op zijn hoede, alles wat je zegt, zelfs tegen vrienden, kan later altijd tegen je gebruikt worden, misschien zou de vrouw onder verdenking van trotskistische sympathieën (ja stel je voor dat je het fucking communisme fucking democratisch zou willen maken, dat kan nooit de bedoeling zijn) opgepakt worden, in een of ander stalinistische gevangenis gesmeten worden om daar dood te vriezen.

Tenzij de dingen anders waren gegaan.

De bureaucratische rompslomp had anders kunnen lopen. Een van haar kameraden had hun vroegere vriendschap indachtig kunnen zijn en haar amnestie kunnen gunnen. Het verplichte arrestatiequotum had gehaald kunnen zijn voor zij aan de beurt was, of misschien alweer afgeschaft kunnen zijn. Iemand had per vergissing haar echte naam, Hofmann, gebruikt kunnen hebben, in plaats van Fahrenwald, de naam die op de valse Duitse pas stond waarmee ze de Sovjetunie was binnengekomen, zodat ze op een andere stapel was terecht gekomen, en niet gearresteerd, en niet doodgevroren, maar geëmigreerd, uiteindelijk, naar Berlijn.

Het had gekund.

Misschien zou ze tijdens haar omzwervingen doorheen de Sovjetunie zijn bezwangerd door een Russische dichter, misschien zou ze als alleenstaande moeder met haar jonge zoon in Berlijn wonen, misschien zou ze in de DDR successen vieren als schrijfster van socialistische romans en toneelstukken, misschien zou dat haar leven zijn tot ze op haar zestigste ofzo van de trap zou vallen, haar nek breken, overlijden.

Tenzij de dingen niet zo gingen.

Misschien had ze haar rechtervoet neergezet in plaats van haar linker, misschien zou ze vijf minuten later en in andere staat van de trap zijn gegaan, misschien struikelde niet, misschien was ze blijven leven.

Het zou zomaar kunnen.

De zoon, inmiddels volwassen, inmiddels zelf een ouder, inmiddels bij zijn eigen gezin, zou met lede ogen toezien hoe zijn moeder oud werd, en dan nog ouder, vergeetachtig en dan nog vergeetachtiger, aftakelend, beetje bij beetje, eerst nog in haar eigen huis en later in het bejaardentehuis waar hij haar zeer tegenin zijn goesting naartoe had gebracht omdat zijn vrouw er niet op zat te wachten om haar schoonmoeder in huis te nemen.

En dan, kort naar haar negentigste verjaardag, zou de baby, zou het veertienjarig meisje, zou de vrouw, zou de zestiger, dan toch echt, eindelijk, sterven.

Is wat het is. In Tussen heden en morgen.

Alles geplaatst tegen een achtergrond van de geschiedenis van de twintigste eeuw. Koninkrijk Galicië (dus niet de gelijknamige streek in Spanje) (daar ben ik als kind veel geweest) (in de streek in Spanje); Donaumonarchie; Oostenrijk-Hongarije; eerste wereldoorlog; Spaanse Griep; Stalin; Hitler; tweede wereldoorlog; Sovjetunie; communisme; DDR; socialisme; val van de Muur – het komt allemaal lang. Maar het lijkt me niet het wezen te zijn van deze roman.

Het wezen van deze roman is – is ja, is wat?

Langste tijd peinsde ik, en langste tijd peinsde ik ernaast.

Eerst dacht ik dat het ging om determinisme, predestinatie, misschien iets dat zelfs het onderwerp had kunnen zijn van een flauwe hollywoodfilm.

Een baby sterft ofnee wordt gered maar sterft prematuur als jong meisje.
Een jong meisje sterft ofnee wordt gered maar sterft prematuur als vrouw midden in haar leven.

Hum.

Ja.

Als het in een ergens geschreven bedoeling vastligt dat je jong zult sterven, zul je ook jong sterven.

Maar als zestiger van de trap pleuren?
Als negentiger doodgaan in het bejaardentehuis?
Dat staat niet op één lijn met de dood van een baby of de (zelfgezochte) dood van een veertienjarige.

Of ook dacht ik eraan dat de dood soms misschien beter is.
Gered zijn van de dood ben je, maar gered voor welk leven?
Een eind aan de gedachte dat het altijd beter is te leven dan te sterven. Tussen heden en morgen als antinatalitische roman?

Ik dacht. Even.

Maar er worden een beetje teveel kinderen geboren hier, en het leven dat de hoofdpersoon leidt in Berlijn is best een goed leven, en anderen leiden goede levens, en het is niet alles kwaad daar.

Ploeteren is het wel.

Het leven is ploeteren, en het gaat teloor waar je bij staat.
De scenes in het bejaardentehuis spreken boekdelen. “De recreatieruimte is vol wensen’; iedereen wenst van alles nog één keer te kunnen, maar niemand kan. Al dat verleden, dat daar ligt, nu onbereikbaar ver. Al die aftakelende, dommelende, oude mensen.

Misschien gaat het over muren.

Echte muren, zoals de Berlijnse, ook in Kairos al zo aanwezig, maar ook de muren die maken dat mensen nooit echt nader tot elkaar kunnen komen. Altijd is er onbegrip, onvermogen, altijd zijn er geheimen, altijd is er antisemitisme, klassenverschil, machtsstrijd, seksisme, onwil. Altijd zijn er barrières die nooit geheel beslecht kunnen worden.

Misschien is het dat.

Dat, en de taal. Het ritme, de herhaling, de perspectiefwisselingen, de verschuivingen, soms is het niet duidelijk wie er aan het woord is of wat er überhaupt gezegd wordt, soms zweef je als lezer in het luchtledige.

Daarmee is Tussen heden en morgen geen voelgoedroman. Niet hoopvol, niet troostrijk. Maar wel verpletterend, hartverscheurend en ongekend bloedjemooi. Erpenbeck laat de taal zingen, de wind blaast hier doorheen de zinnen gelijk door draden. Aardehoorns en elektronische drones. Voor een schrijver is dat niks om je voor te schamen toch zeker!

Jenny Erpenbeck Tussen heden en morgen

Tussen heden en morgen

  • Auteur: Jenny Erpenbeck (Duitsland)
  • Soort boek: Duitse roman
  • Origineel: Aller Tage Abend (2012)
  • Nederlandse vertaling: Elly Schippers
  • Uitgever: De Geus
  • Verschijnt: 25 september 2025
  • Omvang: 272 pagina’s
  • Uitgave: paperback / ebook / luisterboek
  • Prijs: € 22,99 / € 13,99
  • Boek bestellen bij: Boekenwereld / Bol / Libris

Flaptekst van de roman van Jenny Erpenbeck

In het stadje Brody sterft aan het begin van de twintigste eeuw een joodse baby. Of toch niet? We zien haar in het volgende hoofdstuk terug als jonge vrouw in Wenen, vlak na de Eerste Wereldoorlog. Daar sterft ze. Of toch niet?

Steeds opnieuw laat Jenny Erpenbeck haar hoofdpersoon doodgaan en toch weer verder leven. Via die mogelijke levens vertelt ze de geschiedenis van de hele twintigste eeuw.

Tussen heden en morgen is een aangrijpende moderne klassieker over leven, dood en toeval van de auteur van Kairos.

Jenny Erpenbeck is geboren op 12 maart 1967 in Oost-Berlijn de voormalige hoofdstad van de DDR. Sinds 1999, toen haar literaire debuut verscheen heeft ze ruim tien boek gepubliceerd. Zonder twijfel is Kairos de roman uit 2021 en waarvoor ze de International Booker Prize ontving, haar bekendste boek.

Bijpassende boeken en informatie